ثبت اختراع بین المللی (PCT)

ثبت اختراع بین المللی PCT

ثبت اختراع در یک کشور به‌تنهایی مانع از سوء استفاده دیگر افراد نمی‌شود و به همین دلیل یک سیستم بین‌المللی موسوم به سیستم ثبت اختراع بین المللی PCT ایجاد شده است. در دنیای امروز که نوآوری نقش اساسی در رقابت‌پذیری شرکت‌ها و مخترعان دارد، حفاظت بین‌المللی از اختراعات اهمیت زیادی پیدا کرده است. برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ میلادی توافق‌نامه‌ای منعقد شد که طی آن مخترعان می‌توانند با ارائه یک اظهارنامه بین‌المللی اختراع خود را در بیش از ۱۵۰ کشور عضو، به ثبت برسانند. کاهش هزینه‌های ثبت در چندین کشور مختلف و ساده‌سازی فرآیند ثبت بین‌المللی از اصلی‌ترین هدف‌های این توافق‌نامه هستند.
ثبت اختراع
ثبـــــت اختـــــــــــراع و ایده جدید

ثبت اختراع PCT چیست؟

کسب اطمینان خاطر از نحوه حمایت از ایده‌ها و اختراعات ناب برای بسیاری از افراد، شرکت‌ها و کسب و کارها ارزشمند است. به همین دلیل نظام‌های مالکیت فکری به‌ویژه نظام ثبت اختراع pct به‌منظور ثبت رسمی و قانونی این اختراعات و احراز مالکیت افراد بر نوآوری‌ها ایجاد شده است. پیمان همکاری PCT یک معاهده چندجانبه است که طی آن افراد می‌توانند ابتکارات، تحقیقات و نوآوری‌های خود را به طور رسمی در دیگر کشورهای عضو به ثبت برسانند تا از سوء استفاده و تولید آثار مشابه توسط افراد سودجو جلوگیری شود.
از طریق ثبت اختراع بین المللی PCT می‌توان تسهیلاتی برای اخذ حفاظت از دستاوردها و اختراعات در هر یک از کشورهای عضو به دست آورد. برای این امر تنها کافی است یک اظهارنامه درست و اصولی مطابق تمامی مراحل این عنوان تهیه کنید و آن را به ثبت برسانید. در نظر داشته باشید که اگر یک مخترع بخواهد دستاوردها و اختراعات خود را در تمام کشورها به ثبت برساند، تنها ثبت PCT برای او کافی نیست.
ثبت PCT به معنای اقدام مقدماتی برای ثبت اختراع و دستاوردهای نوآورانه در ۱۵۰ کشور عضو این سازمان است که از کپی‌برداری یا ثبت آثار مشابه توسط افراد دیگر جلوگیری می‌کند. به همین دلیل باید بدانید ثبت اختراع PCT به معنای صدور گواهی جهانی نیست و به‌صورت ملی و منطقه‌ای از مخترع حمایت می‌کند.

ثبت اختراع PCT چیست؟

شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌های فناوری، مخترعانی که در بازارهای بین‌المللی هدف دارند و شرکت‌هایی که به دنبال جذب سرمایه‌گذار خارجی هستند باید به فکر معاهده همکاری ثبت اختراع آثار خود باشند. این امر برای چنین افراد یا کسب و کارها بسیاری ضروری است و مزیت‌هایی را نیز به دنبال دارد. به طور کلی سیستم PCT یک ابزار قدرتمند برای مدیریت ثبت بین‌المللی اختراعات است و به مخترعان کمک می‌کند پیش از صرف هزینه‌های سنگین ملی، از وضعیت اختراع خود آگاه شوند.

دریافت نتیجه جستجوی بین المللی اختراع

یکی از مزایای خوب ثبت اختراع در wipo دریافت نتیجه جستجوی بین‌المللی اختراع است که طی آن مخترع 4 تا ۶ ماه پس از تاریخ حق تقدم، گزارش جستجوی بین‌المللی را از یکی از مراکز موردتأیید دریافت می‌کند. طبق این گزارش، مخترع می‌تواند اطلاع یابد که قبلاً چه اختراعات مشابهی در کشورهای دیگر به ثبت رسیده است و همچنین میزان تشابه اختراعات مشخص می‌شود. این گزارش به‌منظور ورود به فاز ملی برای مخترع می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد و برای آگاه‌سازی او بسیار مؤثر واقع شود.

عدم امکان ثبت اختراع مشابه توسط دیگران

زمانی که مخترع نسبت به ثبت اختراع بین المللی اقدام می‌کند همزمان انتشار نسخه‌ای از کلیه مدارک ثبت اختراع را به دفاتر منتخب ارجاع می‌دهد. در این زمان امکان ثبت اختراع با ادعاهای مشابه کاملاً رد می‌شود که این مورد یکی از مهم‌ترین مزایای سیستم PCT به شمار می‌رود. البته انتشار PCT مانع مطلق ثبت مشابه نیست. بلکه به‌عنوان سند پیشینه فنی (Prior Art) در بررسی‌های بعدی استفاده می‌شود.

افزایش مدت زمان حق تقدم به 12 ماه

طبق کنوانسیون پاریس مدت‌زمان استفاده از امتیاز حق تقدم ۱۲ ماه است، اما چنانچه مخترع در این معاهده اختراع خود را به ثبت برساند، می‌تواند مدت ورود به فاز ملی را تا ۳۰ یا ۳۱ ماه افزایش دهد. اگر مخترع اختراع خود را در کشوری به ثبت برساند و برای دریافت PCT اقدام کند، این مهلت ۳۰ ماهه از تاریخ اظهارنامه ثبت‌شده در آن کشور محاسبه می‌شود.

انتشار اختراع در پایگاه PCT

انتشار مدارک ارائه‌شده به PCT بعد از ۱۸ ماه در پایگاه اطلاع‌رسانی Patent Scope به‌عنوان دیگر مزیت‌های معاهده بین المللی ثبت اختراع Pct به شمار می‌رود. با توجه به این امر مخترع می‌تواند به این پایگاه استناد کند و همچنین یک کپی از تمامی مدارک به دفاتر ثبت اختراعی که در ابتدای فایلینگ انتخاب شده‌اند ارسال می‌شود.

عدم نیاز به ترجمه در فاز ملی

در اکثر کشورها ورود به فاز ملی نیازمند ترجمه کامل مدارک به زبان رسمی آن کشور است (مثلاً چین، ژاپن، آلمان). درواقع، اگر مخترعی بخواهد اختراع خود را در کشور دیگری برای مثال در چین به ثبت برساند، باید تمامی مدارک خود را به زبان چینی ترجمه کند. این امر می‌تواند بسیار پیچیده و چالش‌برانگیز باشد؛ چرا که ممکن است اصطلاحات تخصصی اختراع به‌خوبی ترجمه نشوند و حمایت از اختراع ممکن نگردد. پس از آنکه مخترع اقدام به ثبت بین المللی اختراع pct به زبان انگلیسی کند، بعد از ورود به فاز ملی دیگر کشورها نیازی به ترجمه به زبان کشور مقصد نیست.

مراحل ثبت اختراع pct

برای اینکه یک مخترع بتواند پژوهش‌ها و دستاوردهای خود را در سازمان جهانی مالکیت فکری به ثبت برساند باید مراحل ثبت اختراع در wipo را به‌درستی پشت سر بگذارد. این مراحل چندان پیچیده و گمراه‌کننده نیستند و تنها لازم است مستندات و مدارک را به طور کامل به دفاتر مربوطه ارجاع دهید.
1- تنظیم اظهارنامه بین المللی

مخترع باید اظهارنامه‌ای را تنظیم کند که به یکی از زبان‌های موردتأیید سازمان جهانی مالکیت فکری یا ثبت اختراع wipo که شامل روسی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی می‌شود، ترجمه شود. در واقع اولین قدم برای ثبت اختراع در حوزه بین‌المللی این است که بتوانید اظهارنامه مورد نیاز را به‌درستی تنظیم کنید.

2- ثبت اظهارنامه بین المللی

در مرحله بعد اظهارنامه و مشخصات از طریق سایت Wipo ارسال می‌شود که بر اساس آن تاریخ ثبت اظهارنامه اول در کشور مرجع ۱۲ ماه است. پس از آن باید هزینه ثبت اختراع pct را بعد از ارسال اظهارنامه از طریق حساب‌های بین‌المللی پرداخت کنید.

3- تأیید و ارسال به یکی از مراجع بین المللی جستجو

اگر اظهارنامه و مشخصات مخترع به‌درستی و طبق استاندارد تنظیم شده باشد در مرحله بعدی به‌منظور بررسی به یکی از مراجع بین‌المللی جستجو به انتخاب متقاضی ارجاع داده می‌شود. مراجعی که برای مخترعان ایرانی در نظر گرفته شده است شامل کشورهای هند، روسیه، چین و اروپا می‌شود. پس از آن نوبت به پرداخت هزینه جستجوی مقدماتی می‌رسد که چیزی بین ۵۰ تا ۵۰۰۰ یورو با توجه به مرجع انتخابی مخترع است.

4- جستجوی بین المللی مقدماتی

در این مرحله یک مرجع بین‌المللی انتخابی اظهارنامه و مشخصات مخترع را بررسی می‌کند و گزارش جستجو و نظر کتبی خود را در رابطه با ادعاهای متقاضی اعلام می‌نماید.

5- انتشار بین المللی

سپس نوبت به انتشار بین‌المللی می‌رسد که در آن اظهارنامه بین‌المللی مخترع به همراه ضمائم مربوطه و همچنین گزارش جستجو و نظر کتبی مرجع بین‌المللی در سایت wipo منتشر می‌شود.

6- فاز ملی ثبت اختراع

مخترع بعد از تسلیم اظهارنامه Pct و گذشت حداکثر ۳۰ ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه حق تقدم فرصت دارد تا جهت ثبت اختراع خود در کشور مورد نظر اقدام کند. لازم به ذکر است در صورت عدم اقدام متقاضی نسبت به ثبت اختراع بین المللی PCT در تاریخ مقرر، دیگر نمی‌توان از حق تقدم PCT استفاده کرد. اما ممکن است همچنان امکان ثبت وجود داشته باشد (اگر انتشار عمومی مانع نشده باشد).

مدارک لازم برای ثبت اختراع از طریق PCT

تا امروز بیشتر از ۱۵۰ کشور اعم از چین، ژاپن، هند، ایالات متحده، کره جنوبی، استرالیا، کانادا، کشورهای اروپایی و کشورهای صنعتی عضو PCT هستند. ثبت اختراع بین المللی PCT یکی از مهم‌ترین توافق‌نامه‌های جهانی مالکیت فکری است که تأیید و دریافت آن نیاز به مدارک معتبری دارد. ثبت از طریق pct به معنای دریافت ثبت اختراع جهانی نیست، بلکه گامی مؤثر و ارزشمند برای شروع ثبت در کشورهای مختلف است.
ارائه صحیح و دقیق مدارک مخترع می‌تواند در افزایش احتمال تأیید اظهارنامه و پذیرش در کشورهای هدف نقش مؤثری داشته باشد. برخی از مهم‌ترین مدارک فنی، هویتی و ساختاری مورد نیاز به‌منظور ثبت اختراع وایپو عبارتند از:

• مشخصات کامل متقاضی و مخترع:

مشخصات کامل شامل نام و نام خانوادگی، نام شرکت، تابعیت یا آدرس محل اقامت و اطلاعات تماس می‌شوند.

• متن کامل توصیف اختراع و ادعاها:

در این مدارک باید توصیف کامل اختراع به زبان فنی و قابل فهم همراه با توصیف ویژگی‌های نوآورانه آن صورت گیرد.

• در صورت نیاز نقشه‌ها و نمونه‌های فنی:

چنانچه اختراع دارای بخش‌های مکانیکی و فنی باشد باید نقشه‌ها و نمودارهایی دقیق و همچنین شماره‌گذاری‌شده ارائه شود.

• خلاصه اختراع:

مخترع باید یک متن کوتاه و قابل فهم در رابطه با ماهیت کلی اختراع و کاربرد آن بیان کند تا برای انتشار عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

• در صورت نیاز ترجمه اسناد:

اگر اسناد اولیه به زبانی غیر از زبان رسمی اداره دریافت‌کننده باشند، باید ترجمه رسمی آن‌ها ارائه شود.

هزینه ثبت اختراع pct

هزینه ثبت اختراع Pct باید مرحله به مرحله پرداخت شود که این هزینه‌ها به تعداد صفحات اظهارنامه، کشور مبدأ، تعداد ادعاها، نوع متقاضی و کشورهای مقصد بستگی دارد. هزینه پایه ثبت چیزی حدود ۱۴۰۰ فرانک سوییس است و برای هر صفحه اضافی در اظهارنامه هزینه بیشتری دریافت می‌شود. پس از ثبت اولیه باید هزینه بررسی و جستجوی بین‌المللی به اداره جستجو ISA پرداخت شود که این هزینه به انتخاب اداره جستجو بستگی دارد. برای مثال اداره جستجوی بین‌المللی وابسته به اداره ثبت اختراع اروپا (EPO) حدود ۱۸۰۰ یورو دریافت می‌کند. این هزینه در اداره جستجو چین، روسیه و هند کمتر و مقرون‌به‌صرفه‌تر است.
هزینه ورود به فاز ملی از گران‌ترین مراحل برای یک مخترع است، به این شکل که باید در هر کشور مقصد هزینه ثبت جداگانه‌ای پرداخت شود. متقاضی در صورت تمایل می‌تواند بعد از دریافت گزارش اولیه، درخواست بررسی مقدماتی بین‌المللی بدهد تا شانس ثبت اختراع در کشورهای مقصد افزایش پیدا کند که برای این منظور باید هزینه بیشتری پرداخت نماید.

عوامل مؤثر بر هزینه‌های ثبت اختراع pct

همان‌طور که اشاره کردیم به‌منظور ثبت اختراع در سازمان بین‌المللی باید هزینه‌هایی در هر مرحله پرداخت شود. هزینه ثبت اختراع در wipo تابع مجموعه‌ای از عوامل رسمی، فنی و اجرایی است و مهم‌ترین متغیرهای آن‌ها شامل کشور مقصد، حجم اظهارنامه و هزینه ترجمه آن می‌شوند. برخی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر هزینه ثبت اختراع شامل موارد زیر می‌شوند:

روش‌های کاهش هزینه ثبت اختراع بین المللی

با اینکه هزینه ثبت اختراع Pct بالا است، می‌توان با برنامه‌ریزی دقیق و هوشمندانه این هزینه‌ها را به شکل قابل توجهی کاهش داد. برخی از مهم‌ترین روش‌های کاهش هزینه ثبت اختراع در حوزه بین‌المللی شامل موارد زیر می‌شوند:
• انتخاب هوشمندانه کشورهای هدف:

: به‌منظور محدود کردن هزینه‌ها باید کشورهایی انتخاب شوند که بازار مالی خوبی دارند و احتمال تجاری‌سازی و همچنین ریسک کپی‌برداری در آن جا بالا است.

• استفاده حداکثری از مهلت ۳۰ ماهه PCT:

سیستم pct این امکان را می‌دهد تا انتخاب کشور نهایی ۳۰ ماه به تعویق بیفتد که این زمان برای جذب سرمایه‌گذار، ارزیابی بازار و بررسی ارزش تجاری اختراع بسیار مناسب است.

• تنظیم حرفه‌ای و بهینه اظهارنامه:

نگارش دقیق ادعاها و کاهش صفحات اظهارنامه و همچنین اجتناب از توضیحات تکراری می‌تواند در کم کردن هزینه‌ها بسیار مؤثر باشد.

• انتخاب مناسب مرجع جستجوی بین‌المللی:

انتخاب یک مرجع کم‌هزینه‌تر می‌تواند در مرحله بین‌المللی صرفه‌جویی ایجاد کند و احتمال هزینه‌های اعتراض و اصلاح در فاز ملی را کاهش دهد.

سوالات متداول

خیر، ثبت در سازمان بین‌المللی Pct تنها یک اقدام مقدماتی است و مخترع برای ثبت در دیگر کشورهای دنیا نیاز به طی فرآیندهای مختلف مربوط به هر کشور دارد.

این مراحل به طور خلاصه شامل تنظیم اظهارنامه، پرداخت هزینه‌ها، جستجوی بین‌المللی، بررسی مقدماتی، ورود به فاز ملی و بررسی و صدور گواهی در هر کشور می‌شوند.

ثبت اولیه چند روز طول می‌کشد و برای دریافت گزارش جستجو نیز ۳ تا ۶ ماه زمان لازم است و پس از آن نیز برای ورود به فاز ملی ۳۰ ماه مهلت دارید.
در بیشتر کشورها ثبت اختراع بعد از ۲۰ سال تمدید نمی‌شود، اما در برخی شرایط خاص که اختراع مربوط به داروها یا موارد مشابه باشد بعد از پایان این دوره به مالکیت عمومی تعلق پیدا می‌کند.
برای حفظ اعتبار ثبت می‌توانید به‌صورت سالانه با دوره‌ای هزینه‌ها را پرداخت کنید و لازم به ذکر است در صورت عدم پرداخت، گواهی اختراع باطل می‌شود.