ثبت اختراع داخلی

ثبت اختراع در مجموعه سرو توسط کارشناسان مجرب و متخصص انجام می‌شود. مخترعین با ثبت کردن اختراع خود از کپی‌برداری آن جلوگیری می‌کنند. در ثبت کردن اختراع سه معیار خلاقیت، تازگی و راهگشایی در نظر گرفته می‌شود و مراجع مربوطه نسبت به آن‌ها حق امتیاز اعطا خواهند کرد. لازم به ذکر است که ثبت رسمی اختراع بر طبق تعریف سازمان جهانی پتنت، کاملاً انحصاری است و به مخترع یا نماینده قانونی از سوی کشور مورد تقاضا اعطا می‌شود. ثبت کردن رسمی اختراع نیازمند شرایط و مدارکی است که مخترع یا نماینده قانونی وی باید به آن‌ها توجه داشته باشد.

ثبت اختراع چیست؟

ثبت اختراع فرآیندی قانونی است که فرد صاحب ایده یا مخترع باید آن را بگذراند تا از کپی‌برداری از اختراع او جلوگیری شود. در نتیجه این کار، آن اثر به نام خود فرد مخترع یا صاحب ایده ثبت می‌گردد. در فرآیند ثبت کردن اختراع، مخترع با در اختیار داشتن مدارک و مستندات موردنیاز، ایده یا اختراع خود را به مراجع مربوطه ارسال می‌کند. سپس مراجع مربوطه، پس از بررسی و تأیید اختراع، به وی حقوق انحصاری برای مدت معینی اعطا می‌کنند. ثبت رسمی اختراع باعث می‌شود تا از اختراعات حفاظت قانونی شود و انگیزه‌ای قوی برای نوآوری و توسعه فناوری ایجاد گردد.

مزایای ثبت اختراع

مزایای ثبت اختراع برای هر شخص و شرکتی جذاب است. ثبت رسمی اختراع باعث می‌شود تا یک سند یا گواهی با مضمون سند حمایتی از اختراعتان در اختیار داشته باشید. این سند معتبر و قانونی برای موارد مختلف قانونی مثل دعاوی ابطال بسیار کاربردی خواهد بود. در حالت کلی، ثبت کردن اختراع در دنیای کسب و کار، مزیت‌های زیادی به همراه خواهد داشت. از جمله مزیت‌های ثبت قانونی اختراع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ایجاد حق انحصاری قانونی برای بهره برداری

شما زمانی که اختراع خود را به ثبت می‌رسانید، برای مدت معینی (معمولاً تا 20 سال) حق انحصاری ساخت، استفاده، فروش، عرضه یا واردات محصول یا فرآیند ثبت شده را به دست خواهید آورد. انحصار قانونی محصول باعث می‌شود که بدون نگرانی نسبت به کپی‌برداری رقبا، ایده خود را توسعه داده و سهمی از بازار را به خود اختصاص دهید. این مزیت بدان معناست که هر گونه استفاده از اختراع شما بدون اجازه، قابلیت پیگیری حقوقی دارد. همین موضوع، قدرت بازدارندگی بالایی ایجاد می‌کند. بنابراین، گواهی ثبت اختراع، به معنای سند رسمی مالکیت فکری شما به شمار می‌رود که جایگاهتان در بازار را تثبیت می‌نماید.

امکان تجاری سازی و ورود قدرتمند به بازار

با ثبت رسمی اختراع می‌توان مسیر تبدیل ایده به محصول تجاری را هموار کرد. در واقع، شما با داشتن حمایت قانونی می‌توانید با اطمینان بیشتری روی تولید انبوه، بازاریابی و جذب مشتری تمرکز کنید. در نتیجه، افراد یا شرکت‌های مختلف، محصول شما را برای سرمایه‌گذاری به‌عنوان انتخاب با ریسک کم خواهند شناخت. زمانی که محصول شما به ثبت می‌رسد، در نتیجه انحصار ایجاد شده باعث ایجاد فرصت قیمت‌گذاری رقابتی و کسب سود بالاتر را فراهم می‌آورد. زیرا رقبایتان اجازه عرضه محصول مشابه بدون اجازه شما را ندارند.

جذب سرمایه گذار و تأمین مالی آسان تر

داشتن حق ثبت قانونی اختراع، ارزش استارتاپ یا شرکت را افزایش می‌دهد. از طرفی، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های مختلف به طرح‌هایی علاقه نشان می‌دهند که از پشتوانه حقوقی برخوردار باشند. ثبت اختراع می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در قراردادها مثل مذاکرات سرمایه‌گذاری، دریافت وام بانکی یا تأمین مالی از صندوق‌های پژوهشی داشته باشد؛ بنابراین می‌توان گفت که حق ثبت رسمی اختراع یک دارایی قابل ارزیابی محسوب می‌شود که اعتبار مالی و چانه‌زنی شما را تقویت می‌کند.

درآمدزایی از طریق لیسانس و انتقال امتیاز

یکی از مهم‌ترین فواید ثبت اختراع این است که خالق یا مالک اختراع می‌تواند حق بهره‌برداری از آن را در قالب قرارداد لیسانس به اشخاص یا شرکت‌های دیگر واگذار کند و در ازای آن، حق امتیاز دریافت نماید. همچنین مالک اختراع می‌تواند اختراع خود را به‌صورت کامل بفروشد یا به‌صورت شراکتی در تولید آن شرکت کند. این موارد باعث می‌شود تا شما به‌عنوان مالک اختراع بتوانید حتی بدون ورود مستقیم به فرآیند تولید، از دستاورد خود درآمد داشته باشید. به‌نوعی می‌توان گفت که انعطاف‌پذیری در واگذاری حقوق باعث ایجاد فرصت‌های متنوعی برای کسب سود می‌شود.

افزایش ارزش برند و اعتبار حرفه ای

از دیگر مزایای ثبت اختراع می‌توان به افزایش ارزش برند و اعتبار حرفه‌ای اشاره کرد. ثبت رسمی اختراع، نوآوری و توانمندی فنی فرد یا شرکت را نشان می‌دهد. شما می‌توانید با داشتن گواهی ثبت در رزومه یا معرفی‌نامه‌های تجاری، اعتبار علمی و تخصصی خود را افزایش دهید. در نتیجه، باعث می‌شود مشتریان بزرگی جذب کنید و افراد یا شرکت‌های مختلف قصد داشته باشند برای عقد قراردادهای صنعتی و حتی پروژه‌های بین‌المللی با شما همکاری کنند؛ بنابراین می‌توان گفت که ثبت قانونی اختراع، نه‌تنها یک ابزار حقوقی محسوب می‌شود، بلکه جایگاه فناورانه شما در بازار را افزایش می‌دهد.

امکان بهره مندی از حمایت های نخبگانی و دانش بنیان

داشتن پتنت ثبت شده در بسیاری از کشورها به‌عنوان معیاری برای بهره‌مندی از حمایت‌های دولتی و عضویت در نهادهای حمایتی مانند بنیاد ملی نخبگان شناخته می‌شود. از طرفی، ثبت رسمی اختراع می‌تواند روشی برای تأسیس شرکت دانش‌بنیان باشد. این موضوع در نتیجه باعث می‌شود تا از مزیت‌های مختلفی مثل تسهیلات مالی، امتیازات پژوهشی و حمایت‌های ویژه برای توسعه فناوری بهره‌مند شوید. شما می‌توانید با پیگیری مراحل ثبت اختراع مسیر رشد کسب و کارهای فناور را تسریع ببخشید.

فرصت های علمی و تحصیلی گسترده تر

ثبت قانونی اختراع می‌تواند به تقویت رزومه علمی شما کمک زیادی کند. حتی شما می‌توانید با این کار، در بسیاری از دانشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی به‌عنوان سوابق نوآورانه خود را معرفی کنید. داشتن گواهی ثبت رسمی اختراع نشان‌دهنده توانایی حل مسئله و تولید دانش کاربردی است. شما حتی با این کار می‌توانید در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های علمی ملی و بین‌المللی شرکت کنید و اختراع خود را به‌صورت گسترده‌تر معرفی نمایید.

قابلیت انتقال به وراث و حفظ حقوق بلندمدت

همانطور که اشاره کردیم، حقوق ناشی از اختراع ثبت شده قابل انتقال است. جالب است بدانید که در صورت فوت شدن مالک اختراع، وراث، حق قانونی استفاده از امتیازات ثبت اختراع را خواهند داشت. در واقع، اختراع به‌عنوان یک دارایی پایدار و قابل ارث تلقی می‌شود و امکان انتقال رسمی مالکیت به اشخاص دیگر نیز وجود دارد. این موضوع نشان می‌دهد که ثبت اختراع علاوه بر یک دستاورد فردی، به‌عنوان یک سرمایه بلندمدت و قابل برنامه‌ریزی معرفی می‌شود.

امکان اقدام قانونی علیه متخلفان

مالک اختراع می‌تواند در صورت هر گونه تقلید، جعل یا استفاده غیرمجاز از اختراع، با استناد به گواهی ثبت، از طریق مراجع قضایی طرح دعوی کند. این پشتوانه حقوقی، به جلوگیری از رقابت ناسالم کمک می‌نماید. این در حالی است که اثبات مالکیت بدون ثبت رسمی اختراع بسیار دشوار خواهد بود. وجود پتنت رسمی نشان‌دهنده به رسمیت شناخته شدن حقوق شماست و امکان مطالبه خسارت را برای شما فراهم می‌کند.

ایجاد انگیزه برای نوآوری مستمر

وجود حمایت قانونی از اختراعات، انگیزه مخترعان و شرکت‌ها را برای سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه افزایش می‌دهد. شما زمانی که بتوانید نتایج تلاش‌های فکری خود را مصون از مشکلات ببینید، جسارت بیشتری برای روی آوردن به ایده‌های جدید خواهید داشت؛ بنابراین ثبت اختراع علاوه بر محافظت نوآوری، باعث تقویت فرهنگ خلاقیت و رقابت سالم می‌شود و زمینه پیشرفت پایدار را فراهم می‌کند.

شرایط ثبت اختراع

در خصوص اینکه چه اختراعاتی را می‌توان به ثبت رساند، باید به ماده 2 قانون ثبت اختراعات و طرح‌های صنعتی مراجعه کنیم. بر اساس این ماده قانون، اختراعی قابل ثبت است که ابتکار جدید داشته و دارای کاربرد صنعتی باشد. سازمان جهانی مالکیت فکری، شرایطی را برای اعطای حق امتیاز اختراع یا پتنت به مخترع در نظر گرفته است.

در حالت کلی، شرایط ثبت اختراع در ایران شامل سه معیار مهم است که عبارتند از جدید، ابتکاری و کاربردی. در برخی از کشورها، معیار اول و دوم با هم در نظر گرفته می‌شود؛ ولی با توجه موافقت‌نامه تریپس، این دو معیار با یکدیگر فرق دارند و بررسی آن‌ها به طور مجزا انجام می‌گردد. به‌عنوان مثال، میزان سطح نوآوری از نظر ملی و یا جهانی بودن بررسی می‌کنند و میزان تازگی نسبت به تکنولوژی‌ها و فناوری‌های هر کشور در نظر می‌گیرند؛ بنابراین این دو معیار کاملاً متفاوت هستند و سطح‌بندی مختلفی دارند. در ادامه به توضیح هر کدام از این شرایط ثبت اختراع خواهیم پرداخت.

اختراع باید دارای نوآوری و خلاقیت (inventiveness) باشد

یکی از مهم‌ترین معیارها و شرایط ثبت اختراع داخلی این است که در محصول یا فرآیند ایجاد شده، نوآوری وجود داشته باشد. با توجه به تعریف سازمان جهانی مالکیت فکری، اختراع باید از متدها و روش‌های خلاقانه برخوردار باشد.

اختراع باید تازگی (novelty) داشته باشد

در سازمان جهانی مالکیت فکری و اکثر دولت‌ها، تازگی و نوین بودن اختراع را برای ثبت درخواست در نظر می‌گیرند. نوآوری و خلاقیت ایجاد شده توسط مخترع نباید توسط شخص دیگری از قبل ایجاد شده باشد. در غیر این صورت، درخواست مخترع برای ثبت اختراعش رد می‌شود؛ بنابراین می‌توان گفت که اختراع باید ابتکار داشته باشد و تا زمان اعلام ثبت، در حال استفاده نباشد. یک اختراع ابتکاری با توجه به اطلاعات و دانش موجود و مهارت‌های معمولی نباید از سوی اعطاکنندگان قابل پیش‌بینی باشد. معیار تازگی و ابتکاری بودن اختراع پس از احراز جدید و نوین بودن مطرح و بررسی می‌شود.

اختراع باید سودمند (utility) باشد

معیار دیگری که توسط دولت‌ها و سازمان جهانی مالکیت فکری در نظر گرفته می‌شود، سودمندی اختراع است. محصول و فرآیندی که مخترع درخواست ثبت آن را دارد، باید بتواند مشکل یا نیاز خاصی را برطرف کند. لازم به ذکر است که این معیار در بسیاری از موارد با نام کاربردی صنعتی نیز تلقی می‌شود. یعنی اختراع باید کاربردی باشد و بتوان از آن در رشته از صنعت استفاده کرد یا ساخت؛ بنابراین قابلیت پیاده‌سازی اختراع در صنعت جزو مهم‌ترین شرایط ثبت اختراع داخلی به شمار می‌رود.اگر اختراع موردنظر با وجود نوآوری و نوین بودن، با صنایع ملی و یا جهانی مطابقت نداشته باشد، عملاً بیهوده است و به ثبت نمی‌رسد. در واقع اگر اختراع تنها قالب تئوری داشته باشد و نتوان به‌عنوان کاربرد عملی از آن استفاده نمود، حق امتیازی به آن اختصاص داده نمی‌شود.

روش های ثبت اختراع

در حالت کلی، دو روش ثبت اختراع داریم که روش اعلامی و تحقیقی نام دارند و در هر کشوری، استفاده از این روش‌ها متفاوت است. در حال حاضر، در ایران از بررسی شکلی به همراه ارجاع برای بررسی ماهوی انجام می‌شود؛ بنابراین مخترع، تمامی مشخصات اختراع را به سازمان ثبت رسمی اختراع تحت اظهارنامه اعلام کرده و در آن ثبت می‌کند.
در برخی از کشورها نیز از هر دوی این روش‌ها استفاده می‌شود. به‌عنوان مثال، در کشور سوئیس برخی از اختراعاتی که اهمیت بیشتری دارند (مثل دارو)، با استفاده از روش تحقیقی به ثبت می‌رسند. ولی در سایر موارد، عمدتاً از روش اعلامی برای ثبت استفاده می‌شود. انتخاب هر کدام از این روش‌ها برای ثبت اختراع توسط قانون‌گذار کشور و بر اساس مقتضیات و مصلحت‌های خاص کشور موردنظر انجام می‌گردد.

روش اعلامی ثبت اختراع

روش اعلامی، ملاکی برای ادعای مخترع است که در این روش، ابتدا فرض می‌شود ادعای مخترع کاملاً درست است و اگر این ادعا قبلاً ثبت نشده باشد، روند ثبت اختراع انجام می‌گردد. لازم به ذکر است که ماده ٣٦ قانون ثبت برند تجارتی و اختراعات بیان می‌کند که برگه یا سند اختراع، مدرک موثقی برای اثبات قابل استفاده بودن و یا جدید بودن و یا حقیقی بودن نیست. همچنین برعهده داشتن سند، دلیل محکمی برای مخترع بودن فرد متقاضی نخواهد بود.

روش تحقیقی ثبت اختراع

این روش ثبت اختراع برخلاف روش اعلامی سخت‌گیری‌های بیشتری دارد. در برخی از کشورها از این روش استفاده می‌شود و بر اساس آن، صحت و سقم ادعای مخترع مورد بررسی قرار می‌گیرد. در روش تحقیقی، از وسایل، امکانات و آزمایشگاه‌های مختلف برای صحت و سقم ادعا استفاده می‌شود. این موضوع باعث می‌گردد تا مراحل ثبت یک اختراع بسیار زمان بر باشد. در روش تحقیقی، معمولاً اختراع پیش از ثبت محرمانه نگهداری می‌شود. در صورتی که ادعای مخترع پس از بررسی درست بود، مراحل ثبت قانونی اختراع انجام می‌شود. در غیر این صورت، درخواست متقاضی رد می‌گردد.

مراحل ثبت اختراع در ایران

کلیه روند مراحل ثبت در ایران از طریق وبسایت رسمی اداره مالکیت صنعتی انجام می‌شود. البته برای نوشتن اظهار نامه ثبت اختراع باید به اداره مالکیت صنعتی در تهران مراجعه کنید. همچنین با توجه به اینکه، تکمیل اینترنتی اظهارنامه ثبت اختراع سریع‌تر انجام می‌شود، بنابراین اگر محصول یا فرآیند نوین، ابتکاری و کاربردی برای ثبت دارید، بهتر است وارد پرتال اصلی ثبت اختراعات شوید و مراحل ثبت اختراع داخلی را به‌صورت گام به گام طی کنید. در حالت کلی، مراحل خلاصه پرونده ثبت اختراع شامل موارد زیر می‌شود:

مراحل قانونی ثبت اختراع به صورت گام به گام

1- شناسایی و ارزیابی اختراع

در مرحله اول، محقق یا توسعه‌دهنده محصول لازم است اختراع خود را شناسایی کند و بررسی نماید که اختراعش واقعاً جدید و قابل ثبت است یا خیر. این بررسی‌ها شامل ارزیابی نوآوری، قابلیت‌ها و تفاوت آن با فناوری‌های موجود می‌شود. لازم به ذکر است که در این مرحله، قابلیت تجاری‌سازی اختراع بررسی می‌شود تا از ارزش تجاری و بازاری اختراع مطمئن شوید.

2- آماده سازی مستندات اختراع

پس از ارزیابی‌های لازم برای ثبت و ساخت اختراع، لازم است مستندات کامل و جامعی از اختراع تهیه شود. این مستندات شامل شرح جزئیات فنی اختراع، نقشه‌ها، طرح‌ها و سایر مدارک مرتبط می‌گردد. مستندات جمع‌آوری‌شده باید بتوانند اختراع را به طور کامل و دقیق توصیف کنند.

3- ثبت درخواست اختراع در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور

در مرحله بعد، متقاضیان برای ثبت اختراع در ایران باید درخواست خود را در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ثبت کنند. بدین منظور لازم است فرم‌های درخواست ثبت اختراع را پر کنید و نسبت به پرداخت هزینه‌های مربوطه اقدام نمایید.

4- بررسی و ارزیابی درخواست توسط سازمان ثبت اسناد

پس از ثبت درخواست اختراع جدید در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، سازمان موردنظر به بررسی و ارزیابی آن می‌پردازد. کارشناسان سازمان ثبت اسناد این ارزیابی را از جنبه‌های فنی، حقوقی و اقتصادی اختراع بررسی می‌کنند. سپس در صورت تأیید درخواست، گواهینامه ثبت اختراع صادر می‌شود.

5- نگهداری و حفاظت از اختراع ثبت شده

در نهایت پس از ثبت اختراع داخلی، باید برای نگهداری و حفاظت از آن اقدام کنید. بدین منظور لازم است اقداماتی مثل پرداخت حق ثبت سالانه و همچنین اقدامات لازم برای جلوگیری از نقض حقوق مالکیت فکری را پیگیری نمایید.

نقشه فنی در ثبت اختراع

ترسیم درست نقشه اختراع یکی از مهم‌ترین مواردی است که در طی مراحل ثبت اختراع و ایده باید به آن توجه کنید. بدین منظور لازم است یک طرح تصویری را با استفاده از ابزارهای موردنیاز ترسیم کنید تا جزئیات فنی اختراع در گواهی ثبت به نمایش گذاشته شود. نقشه فنی ثبت، یک شماتیک کلی را به داور طرح اختراع نشان می‌دهد و آن را می‌توان با استفاده از نرم‌افزارهای طراحی مهندسی بررسی و مشاهده کرد.

برای ترسیم نقشه فنی اختراع بهتر است از برنامه‌های طراحی استفاده کرد. توصیه می‌کنیم بدین منظور، عکس یا نقشه‌های دستی را به سازمان مالکیت معنوی ارائه ندهید. چون این کار احتمال رد شدن پرونده ثبت از طرف داور مربوطه را افزایش می‌دهد. استفاده از برنامه‌هایی مثل اتوکد، سالیدورک (SOLID WORK)، تری دی مکس (3D MAX) و سایر نرم‌افزارهای طراحی می‌تواند به شما در این زمینه کمک کند. لازم به ذکر است که نقشه باید به‌گونه‌ای ترسیم شود که تمامی جزئیات و توضیحات را به‌صورت کامل نشان دهد و از هر گونه سوء استفاده و کپی‌برداری جلوگیری نماید.

آیین نامه ترسیم نقشه اختراع

برای ترسیم نقشه فنی اختراع لازم است به آیین‌نامه ترسیم توجه کنید و به‌منظور افزایش احتمال تأیید اختراع، طبق آن عمل نمایید. نقشه‌های فنی شامل انواع اشکال، شماتیک، نمودارها، جداول و غیره به‌صورت منسجم هستند و بر اساس آیین‌نامه ترسیم نقشه اختراع باید مقیاس یکسانی داشته باشند. همانطور که اشاره کردیم، نقشه فنی ثبت باید با استفاده از نرم‌افزارهای طراحی ترسیم شود و ارائه نقشه به‌صورت دستی یا عکس حقیقی قابل قبول نخواهد بود.
بر طبق آیین‌نامه ترسیم نقشه ثبت اختراع، نقشه فنی باید به‌صورت سیاه و سفید و شماره‌گذاری شده ترسیم شود. در واقع، تمامی اجزای داخل نقشه فنی اختراع، شماره خود را دارند و هر کدام از آن‌ها در یک بند هر شماره توصیف می‌شوند. در ترسیم نقشه باید وضوح و شفافیت مناسب در نظر گرفته شود و تمامی اعداد، حروف، پارامترها و نشانه‌های آن خوانا درج گردند. لازم به ذکر است که در نقشه ثبت نباید به سراغ توضیحات و تشریح اختراعات بروید. در نهایت باید نقشه فنی اختراع را به‌صورت فایل PDF یا JPG تحویل دهید و ارائه فایل خام نرم‌افزاری قابل قبول نیست.

مدارک مورد نیاز برای ثبت کردن اختراع

شما به‌عنوان مخترع برای ثبت مشخصات هویتی حقیقی، باید مدارک هویت شخصی را اسکن و در سایت اداره مالکیت صنعتی ثبت اختراعات بارگذاری کنید. همچنین لازم است در روزنامه رسمی مربوط به اشخاص حقیقی و حقوقی ثبت نام کنید و عکس اسکن شده را در سایت آپلود نمایید. در صورتی که چند نفر مخترع وجود داشته باشد، باید مشخصات تمامی مخترعین وارد سایت شود. در نظر داشته باشید که مخترع الزاماً مالک اختراع نیست.
همچنین مخترع می‌تواند فردی را به‌عنوان نماینده حقوقی اختراع معرفی کند. در این صورت باید علاوه بر مدارک مورد نیاز برای ثبت اختراع، یک تقاضانامه و اصل وکالت‌نامه را به همراه رونوشت در قسمت مدارک ضمیمه کند. هنگام ثبت مشخصات فردی، باید شخصی به‌عنوان دریافت‌کننده ابلاغ‌ها احراز هویت و تعیین شود. این موضوع باعث می‌شود تا از آن پس، کلیه اطلاعات مهم و ابلاغیه‌ها از جمله ایمیل و پیامک برای او ارسال شود و کلیه نفرات تیم یا شخص مالک از آن اطلاع یابد. در ادامه، مهم‌ترین مدارک لازم جهت ثبت اختراع را معرفی خواهیم کرد.

مدارک لازم برای ثبت اختراع اشخاص حقوقی

مدارک مورد نیاز برای ثبت اختراع اشخاص حقیقی

مشاوره با ما

چه مواردی را نمی توان به‌عنوان اختراع ثبت کرد؟

در حالت کلی، هر گونه ایده یا فرآیند که از جنبه‌های نوآورانه، فنی و کاربردی به دور باشد یا بدون در نظر گرفتن قوانین عمومی، اخلاقی و حقوقی اختراع شده، نمی‌توان به‌عنوان اختراع به ثبت رساند. محدودیت‌های موجود برای حفظ حقوق عمومی و جلوگیری از سوء استفاده از نظام ثبت اختراع وضع شده‌اند. در ادامه به مواردی اشاره خواهیم کرد که نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان اختراع ثبت کرد.

کشفیات، نظریه های علمی و روش های ریاضی

این موارد، با توجه به اینکه جزو دستاوردهای علمی عمومی محسوب می‌شوند، بنابراین نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان اختراع ثبت کرد. از طرفی، روش‌های ریاضی به خودی خود قابل ثبت نیستند.

فرایندهای ذهنی، بازی ها و روش های کسب و کار

ایده‌ها و فرآیندهای ذهنی، قوانین بازی و روش‌های کسب و کار، هر کدام از یکسری قوانین و مقررات پیروی می‌کنند و نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان اختراع ثبت کرد. الگوریتم‌های تجاری و روش‌های مدیریتی نیز در این دسته‌بندی قرار دارند و نمی‌توان آن‌ها را ثبت نمود.

روش های درمانی و جراحی برای انسان و حیوان

روش‌های درمانی، جراحی و تشخیص بیماری که بر روی انسان یا حیوان انجام می‌شود، نمی‌توان به‌عنوان ثبت رسمی اختراع معرفی کرد. این موضوع به دلیل حفظ حقوق و ایمنی بیماران و جلوگیری از انحصاری شدن روش‌های درمانی در نظر گرفته شده است.

اختراعاتی که خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه باشند

اگر اختراع فارغ از هر شرایط دیگر، برخلاف نظم عمومی، اخلاق حسنه و قوانین ملی باشد، قابل ثبت نخواهد بود. این موضوع را می‌توان به دستگاه‌ها و روش‌های استفاده در فعالیت‌های غیرقانونی تعمیم داد.

نباتات و حیوانات و روش های بیولوژیکی برای تولید آن ها

نباتات و حیوانات و همچنین روش‌های بیولوژیکی برای تولید آن‌ها را نمی‌توان در بسیاری از کشورها به‌عنوان اختراع به ثبت رساند. البته روش‌های غیرطبیعی و تکنیکی از این قاعده مستثنی هستند. لازم به ذکر است که میکروارگانیسم‌ها و برخی فرآیندهای بیوتکنولوژی را می‌توان به‌عنوان ثبت اختراع معرفی کرد.

برنامه های کامپیوتری به خودی خود

برنامه‌های کامپیوتری در بسیاری از کشورها در لیست مواردی قرار دارند که نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان ثبت رسمی اختراع معرفی کرد. البته در صورتی که برنامه کامپیوتری بخشی از یک اختراع فنی باشد، می‌توان آن را تحت شرایطی خاص به‌عنوان اختراع به ثبت رساند.

اشکال صرفاً زیبایی شناختی

مواردی که صرفه برای زیبایی شناختی و بدون هیچ کاربرد فنی اختراع می‌شوند، نمی‌توان به‌عنوان اختراع به ثبت رساند. مانند طرح‌های گرافیکی و آثار هنری که می‌توانند تحت حقوق طراحی صنعتی یا کپی رایت باشند.

اطلاعات ساده و داده های خام

این موارد به دلیل آن که از جنبه‌های نوآورانه و فنی برخوردار نیستند، نمی‌توان به‌عنوان اختراع به ثبت رساند.

لیست مراجع استعلام ثبت اختراع

پرونده ثبت رسمی اختراع پس از بررسی و تأیید ساختار مدارک توسط کارشناس به یکی از مراجع استعلام اختراع ارسال می‌شود. مخترع یا نماینده قانونی او باید پس از دریافت نامه استعلام از اداره ثبت، مراحل قانونی بعدی را در مرجع استعلام پیگیری کند. در ادامه، لیست مراجع استعلام ثبت اختراع را به شما معرفی خواهیم کرد.

اعتراض به ثبت اختراع

در ثبت کردن اختراع، شما می‌توانید در سه حالت حق اعتراض داشته باشید که شامل موارد زیر می‌شوند:

اعتراض به رد اظهارنامه اختراع:

درخواست متقاضی ثبت ممکن است رد شود. در چنین مواردی، او می‌تواند اعتراض خود را به همراه مدارک و مستندات لازم در دو نسخه کتبی تنظیم کند و در مهلت 30 روزه به کمیسیون مربوطه ارائه نماید.

اعتراض به تقاضای ثبت:

متقاضیان ثبت کردن اختراع هر زمان که از ثبت کردن خود منصرف شوند یا در مراحل ثبت اعتراضی داشته باشند، می‌توانند اعتراض خود را تسلیم کنند.

اعتراض مبنی بر ادعای حق مالکیت ثبت:

ممکن است که فردی نسبت به ثبت کردن اختراع که شخص دیگر انجام داده است، اعتراض داشته باشد. در چنین مواردی، در صورتی که اختراع او ثبت نشده باشد، باید همزمان با اعتراضش نسبت به ثبت کردن اختراع خود اقدام کند.

ثبت اختراع در خارج از کشور

اگر قصد ثبت اختراع در خارج از کشور را داشته باشید، باید زمان بیشتری را صرف آن کنید. بدین منظور ابتدا لازم است پروسه ثبت را در ایران انجام داده و پس از تأیید، به سازمان بین‌المللی ثبت اختراعات ارائه دهید. بعد از ارسال اظهارنامه به خارج از کشور، پرونده به پروسه جدیدی برای تأیید و بررسی‌های لازم می‌شود. در نظر داشته باشید که سازمان بین‌المللی ثبت اختراعات برای ثبت کردن اختراع از روش‌های متنوعی استفاده می‌کند. هر یک از این روش‌ها ممکن است زمان‌های متفاوتی را در بر داشته باشد. اما معمولاً فرآیند ثبت اختراعات بین‌المللی پس از ثبت اثر در داخل ایران، 12 ماه به طول می‌انجامد و تا 30 ماه متغیر است. هرچقدر نوع اظهارنامه، نحوه‌ی شرح و توصیف اختراع، متون ادعانامه، فایل نقشه و مواردی از این قبیل صریح‌تر و هوشمندانه‌تر نوشته شود، زمان ثبت کردن اختراع کاهش می‌یابد.

مراحل ثبت اختراع در خارج از کشور

برای ثبت بین‌المللی اختراع لازم است دو مرحله را طی کنید. ابتدا باید از طریق نهادهای بین‌المللی در که کشور ایران به آن‌ها ملحق شده است، مدارک هویتی خود را ارسال نمایید. سپس مراحل ثبت اظهارنامه، ادعانامه و تمامی مراحل ثبت رسمی اختراع که در بالاتر مطالعه کردید، در قالب متون ترجمه شده برای آن‌ها ارسال کنید. برای ثبت بین‌المللی اختراع می‌توان از دو مسیر پیمان pct و مسیر پیمان wipo اقدام نمایید. در ادامه در خصوص هر یک از این روش‌های ثبت بین‌المللی اختراع در خارج از کشور توضیح خواهیم داد.

مراحل ثبت اختراع در wipo

سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) یکی از مهم‌ترین مراکز بین‌المللی در حوزه ثبت بین‌المللی اختراع است که در حال حاضر، 193 کشور، عضو آن هستند. در این سازمان، اهدافی مثل حفظ حق مالکیت فکری، دفاع از منافع و حقوق حاصل از کلیه تولیدات هنری، ادبی و علمی و همچنین دفاع از مالک گواهی ثبت اختراع دنبال می‌شوند. متقاضیانی که قصد ثبت کردن اختراع خود در WIPO را دارند، باید پس از تنظیم اظهارنامه بین‌المللی، آن را به سازمان WIPO ارسال کنند.

مراحل ثبت اختراع PCT

راهکار دیگر برای ثبت بین‌المللی اختراع، بهره‌گیری از سازمان PCT یا (Patent Cooperation Treaty) است. بر اساس این مسیر ثبت رسمی اختراع، متقاضیان می‌توانند حق تقدم ثبت اختراع خود را به مدت حداکثر 30 ماه در 153 کشور به ثبت برسانند. این سازمان یکی از برترین سایت‌های اختراعات جهانی به شمار می‌رود.
برای ثبت کردن اختراع در PCT ابتدا باید برای ثبت اظهارنامه بین‌المللی الکترونیکی از طریق آدرس /https://pct.wipo.int اقدام کنید. در مرحله بعد باید گزارش کاملی از توصیف اختراع به یکی از زبان‌های انگلیسی، آلمانی یا فرانسه تهیه نمایید. در این گزارش باید اطلاعات کاملی از زمینه و حوزه فناوری اختراع، سابقه پیشین و پیشرفت حاصل از روند اختراع و همچنین جزئیات کامل فنی، مزایا، اهداف و کاربرد اختراع، ادعا و نحوه حل مشکلات باید تنظیم شود.
همچنین باید نحوه اجرای اختراع را به‌صورت واضح به زبان‌های بین‌المللی و با یک مثال توضیح دهید. در گام بعدی از ثبت بین‌المللی اختراع از طریق PCT باید فرم‌های رسمی اداره ثبت اختراعات اروپا را تکمیل کنید. سپس بعد از تنظیم ادعانامه و بارگذاری کلیه فایل‌ها و مدارک، لازم است هزینه آن را پرداخت نمایید. لازم به ذکر است که هزینه ثبت اختراع بین‌المللی نسبت به هزینه ثبت اختراع داخلی بیشتر است. زیرا به دلیل اعطای حق امتیاز باید فرآیند بیشتری طی شود. در نظر داشته باشید که هزینه ثبت اختراع رایگان نیست؛ ولی به‌گونه‌ای تعیین شده است که تمامی افراد بتوانند برای پرداخت آن اقدام کنند.

ثبت اختراع و مهاجرت

جالب است بدانید که ثبت کردن اختراع در کشوری دیگر، یکی از روش‌های مهاجرت و اخذ اقامت در کشور موردنظر است. بدین منظور باید شرایط قانونی آن کشور را مطالعه کنید تا اختراعتان قابل ثبت باشد. همچنین باید ارزش تجاری اختراع در کشور موردنظر را در نظر بگیرید تا اختراعتان قابل عرضه در بازار باشد. شما با استفاده از این روش می‌توانید اختراع خود را به دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در کشوری دیگر ارائه دهید. در نتیجه با این کار، علاوه بر اقامت از مزایای اضافی مثل بورسیه تحصیلی، ورود به پژوهشکده، تسهیلات مالی و غیره استفاده کنید.
ایالات متحده آمریکا، یکی از مقاصد اصلی مخترعین به شمار می‌رود و بیش از 57 درصد از مخترعین مهاجر در این کشور اقامت دارند. در رده‌های بعدی، کشورهای کانادا، آلمان، انگلستان، چین، هند و حتی امارات قرار دارند که بیش از سایر کشورها میزبان مخترعان هستند و به این افراد ویزای استارتاپ می‌دهند. لازم به ذکر است که شما برای ارائه اختراع خود به‌منظور دریافت ویزای استارتاپی و اقامت در یک کشور مهاجرپذیر، 30 ماه فرصت خواهید داشت تا اختراع خود را به ثبت برسانید و برای ارائه اختراع خود در بازار آن کشور اقدام کنید.

هزینه ثبت اختراع در ایران چقدر است؟

هزینه‌ی ثبت اختراع در حالت کلی شامل هزینه‌های رسمی و هزینه‌های غیررسمی می‌شود. به طوری که هزینه‌های رسمی ثابت هستند و هر ساله توسط اداره ثبت اعلام می‌گردد. ولی هزینه‌های غیررسمی بسته به نوع اختراع، شرایط مخترع و غیره متغیر خواهد بود. از طرفی، اگر اظهارنامه شما توسط داوران رد شود، مبلغی به هزینه کلی ثبت اختراع اضافه می‌شود. توصیه می‌کنیم برای اطمینان از درستی انجام کار و تخمین درست هزینه‌ها، با کارشناسان ما در مجموعه سرو در ارتباط باشید.
در نظر داشته باشید که هزینه ثبت اختراع در ایران نسبت به هزینه ثبت اختراع بین‌المللی کمتر است. از طرفی، هزینه ثبت برای اشخاص حقیقی و حقوقی نیز با یکدیگر تفاوت دارند. معمولاً این هزینه برای اشخاص حقوقی نسبت به اشخاص حقیقی بیشتر است. در حالت کلی این هزینه‌ها به عوامل مختلی بستگی دارند که شامل موارد زیر می‌شوند:

هزینه ثبت کردن اختراع بخش داوری

یکی از بخش‌های مهم هزینه ثبت رسمی اختراع، مربوط به بخش داوری است. در بخش داوری، دو وجهه اختراع انجام شده (شکلی و ماهوی) بررسی می‌شود. توجه به وجه شکلی توسط اداره ثبت انجام می‌شود و وجه ماهوی ثبت کردن اختراع به داوران دیگر سپرده می‌شود تا جدید بودن اختراع در دنیا و مزیت‌های آن را بررسی کنند.
بررسی‌های انجام شده باعث می‌گردد تا هزینه ثبت کردن اختراع دچار افزایش شود. هزینه ثبت در بخش داوری متغیر است و توصیه می‌کنیم هنگام ارائه به بخش داوری، اظهارنامه را به‌درستی تکمیل کنید. در این مرحله باید داوران را قانع کنید و به همین دلیل بهتر است از تخصص همکاران ما در مجموعه سرو استفاده نمایید.

هزینه های غیررسمی ثبت کردن اختراع

هزینه‌های غیررسمی نیز جزو بخش‌های مهم هزینه ثبت کردن اختراع است. در صورتی که مالک اختراع، کارهای حقوقی و رسمی ثبت کردن اختراع را به شرکت‌ها و کارگزاران بسپارد، باید هزینه جداگانه‌ای را پرداخت کند. البته مخترعان می‌توانند خودشان این کارها را انجام دهند و از گرفتن وکیل منصرف شوند.
در نظر داشته باشید که استفاده از وکیل برای ثبت اختراع یا شرکت یا کارگزار واسطه باعث می‌شود تا هزینه ثبت، مقرون‌به‌صرفه‌تر باشد. این موضوع می‌تواند تا حدودی خیالتان را از بابت داوری راحت کند. مواردی مثل ثبت اظهارنامه و توضیحاتی در مورد نوع اختراع و مزایای آن و همچنین اطمینان از اینکه اختراع موردنظر نوآورانه هست یا خیر، بهتر است توسط یک گروه باتجربه انجام شود. این موضوع باعث می‌شود تا هیئت داوران نتوانند به‌صورت سلیقه‌ای عمل کنند. در غیر این صورت ممکن است اختراع شما رد شود.

سوالات متداول

ثبت اختراع به معنای گذراندن مراحل قانونی است که مخترع یا صاحب ایده باید طی کند تا آن اثر را به‌صورت قانونی به نام خود به ثبت برساند.

ثبت کردن اختراع در ایران شامل مراحل مختلفی می‌شود که از ثبت مشخصات هویتی مالک حقیقی و یا حقوقی شروع می‌شود و به صدور گواهینامه ختم می‌گردد.

ثبت کردن اختراع در ایران از زمان ثبت اظهارنامه و ادعانامه تا اعطای حق امتیاز ثبت در صورتی که اظهارنامه هیچگونه نقصی نداشته باشد، تقریباً 12 ماه طول می‌کشد.

ثبت کردن اختراع شامل هزینه‌هایی می‌شود که با توجه به طراحی نقشه، هزینه رفع نقشه اگر نقص داشته باشد، هزینه نگارش توصیف و ادعا با رعایت کلیه استانداردهای مالکیت معنوی می‌تواند متفاوت باشد.

داشتن وکیل ثبت اختراع ضروری نیست. اما با توجه به اینکه دریافت گواهی ثبت برای اختراع ممکن است پیچیدگی‌هایی داشته باشد، مشورت با یک وکیل باتجربه در زمینه امور ثبتی می‌تواند به شما کمک کند.

مدارک لازم برای ثبت اختراع شامل اظهارنامه اختراع، توصیف اختراع، ادعاهای اختراع، نقشه اختراع در صورت لزوم و غیره می‌شود. در متن مقاله در خصوص لیست کامل مدارک ثبت اختراع توضیح کاملی ارائه کردیم.

خیر، سفارش ثبت اختراع می‌توان توسط وکیل متقاضی انجام شود. وکیل ثبت می‌تواند با در اختیار داشتن وکالت‌نامه و حضور در دفترخانه‌های رسمی نسبت به مراحل ثبت اختراع به ترتیب اقدام کند.